Beynimizin Hipotalamus bölümünde yer alan Hipofiz bezi (diğer bir deyişle Pitüiter Bez), neredeyse tüm hormon sistemimizin koro şefi görevini üstlenmiş durumda. Sadece bir fasulye tanesi büyüklüğünde olan bu bez beyin tabanında Türk Eğeri adı verilen (Sella Turcica) kemik yapının içinde bulunuyor. Beyinin üst seviyelerinden gelen mesajlar Hipotalamus’a aktarılıyor, Hipotalamus’ta Hipofiz Bezi’ni uyararak hormon salgılamasını sağlıyor.

Hipotalamus sinirlerden ve beynin diğer bölgelerinden bilgileri toplar ve çevresel koşullara uygun olarak endokrin uyarıları başlatır. Örneğin omurgalılarda mevsimsel değişikliklere göre eş bulma isteğinin tetiklenmesini Hipotalamus’un sağladığını biliyoruz.

Hipotalamus’un kendisi iki grup hormon üretir. İlk grupta antidüretik ve oksitosin hormonları bulunur. Bu hormonlar Hipofiz bezinin arka kısmına gönderilir, burada depolanır ve daha sonra salgılanır.
İkinci grup hormonlar da ön Hipofizin hormon salgılamasını uyaran hormonlardır. Bunlar Salgılatıcı Hormon (RF; releasing hormon) ve Engelleyici Hormon (İnhibiting Hormon)dur.

Hipofiz bezi üç ana bölümden oluşmaktadır. Ön lob (adenohipofiz) arka lob (nörohipofiz) yan lob. Her üç lob da hipotalamus ile bağlantılıdır ve hipotalamusun kontrolündedir.

Hipofiz Bezi’nin Bölümleri

Ön lob (Adenohipofiz)

Ön lobda Sentezlenen ve Salgılanan hormonlar:

Adrenokortikotropik hormon (ACTH)
Tiroid uyarıcı hormon, ya da “tiroid stimule edici hormon” (TSH)
Büyüme hormonu, ya da “somatotropin” (STH)
Prolaktin (PRL), ya da “luteotropik hormon” (LTH)
Endorfin
Melanosit uyarıcı hormon, ya da “melanosit stimule edici hormon” (MSH)
Eşey hormonları (gonadotropinler):
Luteinleştirici hormon (LH)
Folikül uyarıcı hormon, ya da “folikül stimule edici hormon” (FSH)

Arka Lob (nörohipofiz)’da Salgılanan Hormonlar
Oksitosin
Vasopressin, ya da “antidiüretik hormon” (ADH)

Ara lob (intermediate lob)
Çoğu canlının hipofizinde bir de ara lob bulunmaktadır. Yetişkin insanlarda ön lob ile arka lob arasında çok ince bir hücre katmanı şeklindedir. Kesin olmamakla birlikte, bu işlev ön loba ait olmasına rağmen MSH üretimi yapar.

Hipofiz Bezinden Salgılanan Hormonların İşlevleri
Hipofiz bezi, ön ve arka bölümünden farklı hormonlar salgılayarak tiroid bezi, böbrek üstü bezi, erkeklerde testisler ve kadınlarda yumurtalıklar gibi diğer endokrin bezlerin çalışmalarını düzenler. Hipofiz bezinden salgılanan temel hormonların görevleri şöyledir;

Adrenokortikotropik hormon (ACTH)
Bu hormon böbrek üstü bezinden kortizol ve androjen steroidler gibi hormonların salgılanmasını kontrol eder. Kortizol strese karşı organizmayı koruyan en önemli hormondur, ayrıca vasküler bütünlüğü sağlar, yağ, karbonhidrat ve protein metabolizmasını düzenler. Androjen steroidler ise kişinin bedensel ve ruhsal olarak iyi olmasından sorumludurlar. Cinsel gelişimle de ilgilidirler.

Tiroid uyarıcı hormon (TSH)
Tiroid bezini uyararak tiroid hormonlarının üretimini kontrol eden hormondur. Tiroid hormonları vücuttaki bütün dokuları etkiler. Bazal metabolizma hızını kontrol eder. Kan akış hızı nefes alış verişi kalp atış kızı vücuttaki sistemlerin çalışma hızı enzim üretim hızı enerji moleküllerinin tüketim hızı kısacası solunumdan sindirime sinir sisteminden boşaltım sistemine kadar neredeyse vücudumuzun her yerine etkisi olan hormonların çalışma hızını etkiler.

Gonadotropin hormonlar
Folikül uyarıcı hormon (FSH) ve Luteinize edici hormon (LH), kadınlarda yumurtalıkları etkileyerek yumurtlama ve östrojen salınımını kontrol ederler. Erkeklerde de testislerden testosteron salgılanması ve sperm yapımını düzenlerler. Üreme hormonları olarak da tanımlanan gonadotropin hormonlarının yetersizliği cinsel gelişimde gerileme ve infertilite (kısırlık) nedenidir.

Prolaktin
Doğrudan meme dokusunu etkileyen bu hormon süt oluşumundan sorumludur. Yapılan son çalışmalarda vücudumuzun savunma mekanizmasında da rol aldığı gösterilmiştir.

Büyüme hormonu (BH) – Growth hormon (GH)
Karaciğerden IGF-1 adlı hormonu salgılatır. GH ve IGF-I birlikte vücudun ve beyin dokusunun gelişmesi, kemik dokusunun olgunlaşması, boy uzaması ve metabolik olaylardan sorumludurlar. Çocukluk çağında büyüme hormonunun aşırı salgılanması durumunda “aşırı boy uzaması”, az salgılanmasında ise “boy kısalığı” meydana gelir. Hafızanın ve zihinsel işlevlerin sağlanmasından, yağ ve kas oranlarına, kemik dokusunun güçlendirilmesinden, kalp hastalıkları ihtimalinin azaltılmasına kadar birden fazla görevi bulunmaktadır.

Antidiüretik hormon (ADH)
Böbreklerden suyun geri emilimini sağlar, sıvı ve elektrolit dengesinin düzenlemesinde rol oynar.

Oksitosin
Kadınlar açısından önemi daha fazla olan bu hormon, özellikle doğum sürecinde kritik bir rol oynar. Rahim kaslarının kasılmasını uyararak doğumun başlamasını sağlar. AVP (İnsanlardaki ADH’dir) ve oksitosin hipofiz bezinde yapılmaz, hipotalamusta yapılır, hipofiz bezinin arka bölümünde depo edilir ve gerektiğinde buradan dolaşıma verilir.